Απολογισμός του Δεύτερου Πανελλήνιου Συνεδρίου «Ιστορία και Αρχεία τις πρώτες δεκαετίες του 20ού αιώνα (1900–1940): Οικονομική, Κοινωνική, Πολιτική, Πολιτιστική Διάσταση»- 13/14.3.2026

Με μεγάλη επιτυχία ολοκληρώθηκαν την 14.3.2026 οι εργασίες του Δεύτερου Πανελλήνιου Συνεδρίου ‘Ιστορία και Αρχεία τις πρώτες δεκαετίες του 20ού αιώνα (1900–1940): Οικονομική, Κοινωνική, Πολιτική, Πολιτιστική Διάσταση’ (ARCH20SEC 2026) που διεξήχθησαν στη Βιβλιοθήκη και στο Αμφιθέατρο Τμημάτων ΙΨΑΣ/ΤΑΒΜ του Ιονίου Πανεπιστημίου. Τις εργασίες παρακολούθησαν οι άνω των εκατόν είκοσι εγγεραμμένων ερευνητών, επιστημόνων, φοιτητών αλλά και κοινού και τις δύο ημέρες του συνεδρίου. 

Στην έναρξή του την Παρασκευή 13.3.2026 το Συνέδριο χαιρέτησαν ο Δήμαρχος Κερκυραίων Στέφανος Πουλημένος, ο Περιφερειακός Διευθυντής Εκπαίδευσης Ιονίων Νήσων Πέτρος Αγγελόπουλος, ο Ομότιμος Καθηγητής του Ιονίου Πανεπιστημίου και Συνήγορος του Φοιτητή Μιχάλης Πολίτης, ο Καθηγητής ΤΞΓΜΔ και Διευθυντής της Έδρας UNESCΟ του Ιονίου Πανεπιστημίου για τις Απειλές κατά της Πολιτιστικής Κληρονομιάς και των σχετικών με την Πολιτιστική Κληρονομιά Δραστηριοτήτων Σταύρος Κάτσιος, η Πρόεδρος του Συνδέσμου Φιλολόγων περιοχής Αιγιαλείας και Καλαβρύτων Δημουλά Kατερίνα, η Διευθύντρια της Διεύθυνσης Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης και απόφοιτος του ΠΜΣ ‘Μεθοδολογίας Κριτικής και Έκδοσης Ιστορικών Πηγών’ Δρ Έλενα Βουσολίνου, η πρόεδρος του Συλλόγου Αποφοίτων ΤΑΒΜ και απόφοιτος του ανωτέρω ΠΜΣ Αγγελική Γεωργοτά και ο μεγάλος χορηγός του συνεδρίου και Πρόεδρος και Διευθύνων Σύμβουλος Μονάδας Φροντίδας Ηλικιωμένων Safhotel Σωτήρης Χαρίτος. 

Καθώς το συνέδριο διεξήχθη προς τιμή του Ομότιμου Καθηγητή του Τμήματος Ιστορίας και Ψηφιακών Ανθρωπιστικων Σπουδών Γρηγόρη Ψαλλίδα, Διευθυντή κατά τα έτη 2011-2024 του συνδιοργανωτή του συνεδρίου Προγράμματος Μεταπτυχιακών Σπουδών ‘Μεθοδολογία Κριτικής και Έκδοσης Ιστορικών Πηγών’, στην έναρξη του συνεδρίου ο Καθηγητής Τμήματος Ιστορίας και Ψηφιακών Ανθρωπιστικών Σπουδών και Διευθυντής του ανωτέρω ΠΜΣ Αθανάσιος Ευσταθίου παρουσίασε το εκτενέστατο βιογραφικό και έργο του τιμώμενου Καθηγητή Σύγχρονης Πολιτικής Ιστορίας, στον οποίο κατόπιν, μέσα σε κλίμα συγκίνησης, απονεμήθηκεαν δυο τιμητικές πλακέττες από τους απόφοιτους του ΠΜΣ ‘Μεθοδολογία Κριτικής και Έκδοσης Ιστορικών Πηγών’ και από τον Σύλλογο Αποφοίτων ΤΑΒΜ του Ιονίου Πανεπιστημίου. Ως ευχή των παρευρισκόμενων εκφράσθηκε η συνέχιση του ΠΜΣ Μεθοδολογίας και Έκδοσης Ιστορικών Πηγών στο Ιόνιο Πανεπιστήμιο.

Στη συνέχεια, εκκίνησε η πρώτη συνεδρία που αφορούσε την ιστορία και τα αρχεία ειδικπα στις τέχνες και τον πολιτισμό (1900-1940). Εκεί παρουσιάστηκαν ζητήματα όπως η ιστορία της ελληνικής οπερέτας, τα φωτογραφικά αρχεία όπως οι φωτογραφίες της Καισαριανής ως ιστορικές πηγές (από τον Επίκουρο Καθηγητή διαχείρισης αρχειακών τεκμηρίων του ΤΑΒΣΠ Χρήστο Ζαμπακόλα, διδάσκοντα επί πολλά έτη στο ΠΜΣ Μεθοδολογία Κριτικής και Έκδοσης Ιστορικών Πηγών), το θέατρο στον Μεσοπόλεμο και ο Γιάννης Βαλσαμίδης, η πολιτιστική ζωή της Κοζάνης μέσα από την Εφημερίδα Ηχώ κ.ά. Η πρώτη αυτή ‘καλλιτεχνική’ συνεδρία έληξε σε γιορτινό κλίμα με ερμηνεία κερκυραικών λαικών τραγουδιών από τη χορωδία του Αγίου Ματθαίου της Κέρκυρας και δεξίωση στον χώρο της Βιβλιοθήκης.

Την επόμενη ημέρα, Σάββατο 14.3.2025, στην δεύτερη συνεδρία για τη ναυτιλία, τη βιομηχανία και τον τουρισμό 1900-1940, παρουσιάστηκαν εργασίες για τη βιομηχανική κληρονομία στην Κέρκυρα, τη μεταξουργία στην Καλαμάτα, τον τουρισμό στην Κέρκυρα στις αρχές του 20ου αιώνα και την προστασία των δικαιωμάτων των δημιουργών κατά τα έτη 1900-1940.  Στη συνεδρία του Σαββάτου 14.3.2026 για τις τοπικές ιστορίες και μικροιστορίες, αναλύθηκαν η αρχειακότητα και η μνημειακότητα με αφορμή τις φωτογραφίες της Καισαριανής και τη δημόσια ιστοράι, οι εφημερίδες ως πηγές της Κρητικής ιστορίας (1898-1913), η αντιδικία του ιερέας Ευστάθιος Νικοκάβουρας και η αντιδικία του με τον Μητροπολίτη Κερκύρας και Παξών Αθηναγόρα (1922-1930) και η κοινωνιόλεκτος του ρεμπέτικου. Η ιστορία του Οικοτροφείου Κερκύρας, του Μεκείου Οικοτροφείου, της Δημοτικής Βιβιοθήκης Κοζάνης και του Ινστιτούτου Παστέρ ακολούθησε στην επόμενη συνεδρία. Ιδιαίτερη συνεδρία αφοερώθηκα στον αγροτικό κόσμο στο μεσοπόλεμο. Με έμφαση στην αγροτική κρίση και την ίδρυση του Εργατικού Κέντρου Αιγίου, το οικονομικό έγκλημα των γεωργικών συνεραιρισμών στην Κέρκυρα τον Μεσοπόλεμο (τα λεγόμενα «σκιαδικά») και τη σωματιεακή οργάνωση των γεωργών στο Ρουμλούκι σε σε σχέση με την αγροτική πολιτική. 

Ειδικά ζητήματα δημογραφίας στην Ελλάδα κατά τα έτη 1900-1940 παρουσιάστηκαν, όπως  η δημόσια υγεία και η ιατρική πληροφόρησης με πηγές τις εφημερίδες εκείνης της εποχής, οι κοινωνικές τάσεις και δημογραφικές τάσεις στην Ελλάδα, τα αρχεία και δημογραφία από τον Νομό Πρέβεζας και η ταλική κατάληψη της Κέρκυρας το 1923 (αιτίες και οι συνέπειες της ως προς τις σχέσεις των Κερκυραίων με τους Ιταλούς κατοίκους του νησιού). Τέλος, παρουσιάστηε το αρχείο Κουτσογιαννόπουλου από τον Εύξεινο Πόντο, η πορεία του ποντιακού ελληνισμού υπό την Μικρασιατική Καταστροφή στην προσφυγική πορεία έως τη συγκρότηση κοινοτήτων που εξελίχθηκαν σε σύγχρονες πόλεις μέσα από τις αρχειακές πηγές, ο οικονομικός μετασχηματισμός και αρχειακά τεκμήρια στο Χρισσό Φωκίδας (1900-1950), ηπνευματική κίνηση στην επαρχία της Κοζάνης κατά την περίοδο 1912-1925, η στοσυγκομιδή, πολιτισμικές ταυτότητες και αρχεία εθνικής επετείου του 1940 και η ιστορία της συγκρότησης του ελληνικού σωφρονιστικού συστήματος κατά τα έτη 1900-1940. Το Συνέδριο έκλεισε με μια μικρή τοποθέτηση του τιμώμενου Ομότιμου Καθηγητή Γρηγόρη Ψαλλίδα. 

Προεδρίες στο Συνέδριο προσέφεραν η Ζωή Διονυσίου, Αν. Καθηγήτρια ΤΜΣ, η Μαρία Κανελλοπούλου-Μπότη, Καθηγήτρια ΤΑΒΜ, ο Χρήστος Ζαμπακόλας, Επίκουρος Καθηγήτς ΤΑΝΣΠ, ο Μαγιολαδίτης Μάριος, Πρόεδρος της Wikimedia Helas, o Αθανάσιος Ευσταθίου, Καθηγητής ΤΙΣΑΣ, ο Ιωσήφ Μποτετζάγιας, Καθηγητής Τμήματος Περιβάλλοντος Πανεπιστημίου Αιγαίου, η Αγγελική Γεωργοτά, Πρόεδρος Συλλόγου Αποφοίτων ΤΑΒΜ,  Κατερίνα Δημουλά, Πρόεδρος του Συνδέσμου Φιλολόγων Αιγιαλείας και Καλαβρύτων, ο Γιώργος Γιαννακόπουλος, Καθηγητής του ΤΑΒΣΠ Πανεπιστημίου Δυτικής Αττικής, η Πολυξένη Στρόλογγα, Αν. Καθηγήτρια ΤΙΨΑΣ Ιονίου Πανεπιστημίου, ο Στέφανος Βλαχόπουλος, Καθηγητής ΤΞΓΜΔ, ο Μιχάλης Πολίτης, Ομότιμος Καθηγητής ΤΞΓΜΔ Ιονίου Πανεπιστημίου, ο Χρήστος Χρυσανθόπουλος, Ειδικός Επιστημονικός Συνεργάτης Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών και η Γιάννα Δημητρίου, μέλος ΕΔΙΠ ΤΑΒΜ, Ιονίου Πανεπιστημίου. 

To Συνέδριο συνδιοργανώθηκε από το Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών ‘Μεθοδολογία Κριτικής και Έκδοσης Ιστορικών Πηγών’, Τμήμα Ιστορίας και Ψηφιακών Ανθρωπιστικών Σπουδών, Ιόνιο Πανεπιστήμιο, τoν Σύλλογο Αποφοίτων Τμήματος Αρχειονομίας, Βιβλιοθηκονομίας και Μουσειολογίας, Ιόνιο Πανεπιστήμιο και τoν Σύνδεσμο Φιλολόγων περιοχής Αιγιαλείας και Καλαβρύτων με τη συνεργασία της Κοινότητας Βικιπαιδιστών Ελλάδας και της Ερευνητικής Ομάδας του Ιονίου Πανεπιστημίου ‘Πληροφορία: ιστορία, ρύθμιση, πολιτισμός’ (IHRC). Όλο το πρόγραμμα και οι εισηγητές/εισηγήτριες και πρόέδροι των συνεδριών του είναι διαθέσιμο στην ιστοσελίδα του συνεδρίου https://conferences.ionio.gr/arch20sec/gr. Χορηγός επικοινωνίας του συνεδρίου ήταν η ΕΡΤ Κέρκυρας. Tα πρακτικά του συνεδρίου με τις εισηγήσεις του θα εκδοθούν μετά από κρίση από ελληνικό εκδοτικό οίκο, ανοικτά στην ακαδημαική κοινότητα και σε όλους.